Χελιδονίσματα : Ένα έθιμο που χάνεται στο βάθος των αιώνων

 

Τη Δευτέρα 21 Μαρτίου 2022, οι μαθητές
της Β΄ τάξης, με την  καθοδήγηση της Μουσικού Φιωτάκη Ιωάννας, σε συνεργασία με τις δασκάλες τους, Παγκαλάκη Στέλλα (Β1), Παντεχάκη Ζωή (Β2) και Χναράκη Μαρία (Β3), τραγούδησαν σε όλα τα τμήματα τα Κάλαντα της Άνοιξης, τα Χελιδονίσματα. Τη δράση αυτή, πλαισίωναν οι όμορφες Χελιδόνες που κατασκεύασαν τα παιδιά με τη βοήθεια της Εικαστικού κ. Πυτικάκη Ελευθερίας

Το σχολείο γέμισε ήχους από χαρούμενες παιδικές φωνές, γέλια και κουδουνάκια! Οι Χελιδόνες  με τα πολύχρωμα λουλούδια και τις κορδέλες, που σήκωναν τα παιδιά, «έσπασαν» ευχάριστα  την μονοτονία της καθημερινότητας και κάλεσαν όλους –εκπαιδευτικούς και μαθητές του σχολείου – να μοιραστούν τη χαρά και την ελπίδα που φέρνει κάθε χρόνο ο ανοιξιάτικος ήλιος, μετά την παγωνιά του χειμώνα.

Τέλος οι μαθητές, συγκεντρώθηκαν γύρω στην αυλή του σχολείου και τραγούδησαν ξανά όλοι, μαζί με τους μαθητές της Δευτέρας, τα χαρούμενα κάλαντα.

 

Στα περισσότερα μέρη της Ελλάδας, από τα αρχαία κιόλας χρόνια, όταν και ο Μάρτιος ήταν ο πρώτος μήνας του χρόνου, μεγάλοι και παιδιά - συνήθως αμέσως μετά την περίοδο της Αποκριάς - την 1η ή την 21η Μαρτίου (εαρινή ισημερία), βγαίναν με μεγάλη χαρά να «φωνάξουν» ότι ήρθε η Άνοιξη, τραγουδώντας κάλαντα! Μαζί τους οι καλαντιστές είχαν τη Χελιδόνα, μια  κατασκευή, με ένα ομοίωμα χελιδονιού να περιστρέφεται στην κορυφή της.

Στα πρώτα βυζαντινά χρόνια, το έθιμο της Χελιδόνας θεωρήθηκε ειδωλολατρικό και στην αρχή απαγορεύτηκε από την εκκλησία. Παρ’ όλα αυτά όμως τα παιδιά συνέχιζαν να τραγουδούν τον ερχομό της Άνοιξης και έτσι το έθιμο διατηρήθηκε όπως ακριβώς και στην αρχαιότητα.

      Επίσης, οι μητέρες έδεναν στα χέρια των παιδιών τους ένα χρωματιστό βραχιολάκι από κλωστές, για να μην «κάψει» τα παιδιά τους ο ήλιος της Άνοιξης. Το βραχιολάκι αυτό το φορούσαν μέχρι την Ανάσταση ή μέχρι να δουν τα πρώτα χελιδόνια… Τότε το πετούσαν στα κεραμίδια του σπιτιού ή το αφήνανε σε μια τριανταφυλλιά για να μπορεί από εκεί να το πάρει το χελιδόνι για να χτίσει τη φωλιά του.

                                                   Ήρθε ήρθε χελιδόνα               

                                                 ήρθε και άλλη μεληδόνα
                                                   κάθισε και λάλησε
                                                   και γλυκά κελάηδησε:

Μάρτη, Μάρτη μου καλέ,
και Φλεβάρη φοβερέ
κι αν φλεβίσεις κι αν τσικνίσεις
καλοκαίρι θα μυρίσεις
Κι αν χιονίσεις κι αν κακίσεις
πάλιν άνοιξη θ’ ανθίσεις.

 

Σε άλλα μέρη λένε:

Χελιδόνα έρχεται
από μαύρη θάλασσα
θάλασσα επέρασε
τη φωλιά δε ξέχασε
εν δυο, εν δυο.

Μάρτη, Μάρτη βροχερέ
και Απρίλη δροσερέ
τα πουλάκια κελαηδούν
τα δεντράκια φύλλα ανθούν
τα πουλάκια αυγά γεννούν
κι αρχινούν να τα κλωσούν